Ilgınlı Osman Efendi’nin oğlu olup 1795 senesinde Akşehir’de doğdu. Henüz çocuk iken ilim tahsiline iştiyaklı ve pek istekli, gayretli idi. Memleketinden çıkıp Konya’ya gitti. Kendisini ezmekte olan fakirlik ve zarurete göğüs gerdi, derslerine devamdan bir gün bile geri kalmadı.
Hasan Fehmî Efendi, üstadından aldığı bir icazetle kanâ’at etmedi. Kendisi gibi fakirliğine rağmen ilim peşinde olan Kara Halîl Efendi ile İstanbul’a gittiler. Hasan Fehmî Efendi, arkadaşı ile birlikte Vidinli Mustafâ Efendi’den istifâdeye başladı.
Açılan rüûs imtihanında birinci çıkarak Ayasofya Câmii’nde ders vermeğe başladı. 1847’de Fethü’l-Gâzi Medresesi müderrisi oldu. Derece derece yükselerek mûsıla-i sahna ulaştı. Birçok talebeye icâzet verdi.
“Câmiu’r-riyâseteyn” ünvânı ile Sultan Abdülazîz’in hocası oldu. Onun tahta çıkması ile itibarı iyice arttı. 1868 senesinde üç sene müddetle Şeyhülislâm oldu. Sonra Medîne-i Münevvere’ye gitti ve 1881 senesinde orada vefât etti. Kabri Cennetü’l-bakî’dedir.
Şeyhülislamlığı sırasında çeşitli kılıklara girerek Ehl-i Sünnet itikadına aykırı fikirler yaymaya çalışanlarla mücadele etti.
Zamanın sadrazamı Âlî Paşa tarafından İstanbul’a getirilerek vazife verilen, Darülfünun’un açılışında ve başka zamanlarda verdiği konferanslarda bozuk fikirlerini yayan Cemaleddin-i Efgani’ye cevaplar verdi. Verdiği fetva ile Cemaleddin-i Efganî’nin doğru yoldan ayrıldığını ve küfre gittiğini isbât etti. Âlî Paşa, Efgani’yi İstanbul’dan çıkarmaya mecbur kaldı.
Riyâz-ı Hâkâniyye, Levâmi’-i Efkâr, Azîziyye ve Şerh-i Yûsufiyye eserlerindendir. Şerh-i Akâide ta’lîkâtı, Türkçe, Arapça ve Farsça şiirleri vardır.
ŞEYHULİSLÂM HASAN FEHMÎ EFENDİ
Mayıs 28, 2012