Bütün hâdiseler ve bilhassa insanlarin fiil ve hareketlerinin tamamı, Allâhü Teâlâ’nın kazâ ve kaderiyle, yaratması ve takdîriyle vücûda gelmektedir. Nitekim Resûlullah Efendimiz (s.a.v.): “Muhakkak Allâhü Teâlâ her fâili ve fiilini yaratıcıdır.” buyurmuştur.
Fiiller ef’âl-i ihtiyâriyye ve ef’âl-i ıztırâriyye yahut tabîiyye nâmıyla iki kısma ayrılır.
Ef’âl-i ihtiyâriyye: oturmak, kalkmak, yemek, içmek gibi kasd ve şuûrla meydana gelen fiillerdir.
Ef’âl-i ıztırâriyye de: Uyumak, uyanmak, hazmetmek, gibi kasıdsız ve şuûrsuz meydana gelen fiillerdir.
Bu iki kısım fiillerin tamamı, diğer hâdiseler gibi Hak Teâlâ Hazretlerinin kazâ ve kaderiyle, irâde ve yaratmasıyla vücûd bulmaktadır.
İnsanlar ef’âl-i ihtiyâriyyeleriyle işlediklerine göre sevap ve azaba müstehak olurlar. Hak Teâlâ Hazretleri bu ihtiyârî fiilleri insanların irâde ve tercihlerine uygun irâde edip yaratır. Âdet-i ilâhiyye li-hikmetin böyle cârîdir. Binâenaleyh herkesin bu kısım fiillerinde kendi ihtiyâr ve irâdesi asıl olduğundan bu bâbda cebr ve ikrâh (zorlama) mevcûd değildir.
İşte Cenâb-ı Allâh kullarının ef’âl-i ihtiyâriyyesini dâimâ onların kendi tercih ve isteklerine uygun olarak yarattığı; meselâ: Hayrı tercih edenler hakkında hayrı, şerri tercih edenler hakkında da şerri yarattığı için bu fiiller kullara nispet olunur ve herkesin fiillerinde kendi irâdesi asıl olmuş olur.
Binaenaleyh küfür ve ma’siyeti tercîh edenler kendi irâde ve kudretlerini sûistimâl etmiş, kötüye kullanmış, irâde ve kudret-i ilâhiyyenin o şekilde tecellîsine, meydana gelmesine sebebiyet vermiş olacaklarından bilâhare ma’rûz kalacakları zarardan dolayı Allâh’ın takdîrine bahane bulmaya hakları olamaz.