ÇOCUK TERBİYESİ
Çocuk dünyaya geldiği zaman evvelâ ona, İslâm’a uygun güzel bir isim vermek lâzımdır.
Kötü huylar ve birçok hastalıklar, süt ile çocuğa sirâyet edebileceğinden annenin, her türlü kötü ahlâk ve haramlardan kendisini muhafaza etmesi gerekir.
Çocuğun tabiatına kötü ahlâk yerleşmeden önce, onu edeplendirmeye ve ahlâkını güzelleştirmeye çalışmalıdır. Çünkü çocuk, ilk büyüme ve gelişme zamanında ahlâklı yetişmesine ehemmiyet verilmemişse fena hareketler işler, çoğu zaman yalan, hased, laf taşıma, inat, gurur, hile gibi kötü huylar gösterir, başkalarına zarar vermek ister.
Terbiye husûsunda yapılacak ilk şey, çocuğu, ahlâkını bozacak olan kimselerle bulunmaktan muhafaza etmektir. Zira çocuğun vicdanı saftır, iyi veya kötüyü kendi akrânından daha çabuk alır ve ona meyleder.
Şu hâlde ona terbiye veren kişi, yaramaz akranlarından onu uzak tutmalı ve kötü âdetlerden menetmelidir. Din ve akıl ile elde edilen hasletleri sevmesini öğretmelidir. Seviyesine göre güzel hikâyeleri, edep numûnesi olacak sözleri, ona ezberletmeli ve bu sûretle öğrendiği fikirler, çocukta yerleşmelidir.
Sonra dînî vazifeleri ve güzel âdetleri öğretmeli ve bunlara devam etmeye teşvik etmelidir. Çocuğun yanında, iyi kimseleri övmeli, kötüleri ve şerli kimseleri yermelidir.
Fazla yemeyi, içmeyi, süslü elbiseye düşkünlüğü, onun gözünde hakir göstermeli, yiyeceğe, içeceğe vesâir lezzetlere karşı olan hırsı vicdanından kaldırmalıdır. Bu gibi şeyleri başkaları ile paylaşmayı ona hoş göstermelidir.
Çok uyumaktan da onu menetmelidir. Zira çok uyumak, zihni katılaştırır, zekâyı öldürür ve tembelliğe sebep olur. Yürümeyi, hareket etmeyi, açlığı alışkanlık hâline getirmeli, bunların zıtlarından sakınmalıdır.
Oturma, kalkma ve konuşma edeplerini, üstünü başını temiz tutmayı ona öğretmelidir.
Çocukta görülen güzel hareket ve huy için onu takdir etmeli veya mükâfâtlandırmalıdır. Kötü huy ve hareketler için ise ikaz etmelidir. Fakat açıkça serzenişlerde bulunmak yerine, gafleti sebebiyle işlediğini söylemelidir ki tekrar işlemeye cesaret etmesin. Eğer çocuk, kendiliğinden kabahatini örterse ebeveyni de örtmelidir. Ancak o kabahati tekrar ederse yine ikaz etmeli ve bu hareketin fenalığını anlatıp yapmamasını tenbihlemelidir. Ancak azarlamayı âdet edinmekten ve çocuğun ayıbını açığa çıkarmaktan sakınmalıdır. Zira bu, hayâsızlığa sebep olduğu gibi, o kabahati tekrar işlemeye de hırslandırır. İnsan, menolunduğu şeye harîstir (düşkündür). Bu cesaret yüzünden hayâsız olur, kötülükleri işlemekten zevk alır. Şu hâlde terbiye veren kişiler, uygun yollarla çocukları ikaz etmelidirler.
Sonra çocuğa, yemek âdâbını öğretmelidir. Ona yemekten maksadın lezzet almak değil, sıhhat olduğunu anlatmalıdır. Zira gıda, hayat ve sıhhat maddesidir, açlık ve susuzluğun sebep olduğu hastalıkları tedavi eden ilaçlar mesâbesindedir. Nasıl ki ilaç, lezzet için ve arzu ile alınmıyorsa yemeğin de sırf lezzet için yenilmemesi gerektiği anlatılmalıdır. Az yemeğe kanâat etmeyi öğretmelidir. Tatlı şeyleri çok yedirmekten sakınmalıdır. Zira tatlı, çabuk hazmolunur. Midenin bozulmasına sebep olur.
Çocuğu, çirkin sözler dinlemekten, vaktini tamamen meşgul edecek oyun ve eğlenceden menetmeli, vazifelerini tamamladıktan ve biraz yorulduktan sonra yemek vermelidir.
Akranı arasında zenginlikle, sahip olunan eşyalarla, mal, mülk ile yiyecek içecekle övünmesini menetmeli, herkese karşı tevazu göstermeyi ve cömert olmayı anlatmalıdır.
Yalan söylemesine veya yemin etmesine müsaade etmemelidir. Çocuklara, fikirlerini münasip bir lisanla ifade etmeleri için söz hakkı tanınmalıdır. Bu, kendilerini düzgünce ifade edebilen kimseler olmaları için mühimdir. Onlara büyüklerin yanında daha çok dinlemekle meşgul olmayı, kötü sözleri kullanmaktan sakınmayı öğretmelidir. Çocuğu, ebeveynine, kendinden büyüklere, hocalarına saygılı olmaya teşvik etmelidir.